Yêu cầu an toàn PCCC cho cơ sở đào tạo ẩm thực là một trong những nội dung pháp lý quan trọng hàng đầu khi thành lập và vận hành trung tâm đào tạo nghề nấu ăn, làm bánh, pha chế. Đặc thù của mô hình đào tạo ẩm thực là có khu thực hành sử dụng bếp gas, bếp điện, lò nướng, dầu mỡ và các thiết bị sinh nhiệt liên tục. Vì vậy, việc đáp ứng đầy đủ yêu cầu an toàn PCCC cho cơ sở đào tạo ẩm thực không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là yếu tố quyết định đến sự an toàn lâu dài của cơ sở. Trong bài viết này, các yêu cầu PCCC sẽ được phân tích chi tiết theo từng khía cạnh pháp luật, cơ sở vật chất, hồ sơ, quy trình và kinh nghiệm triển khai thực tế.
(1). Tổng quan yêu cầu an toàn PCCC cho cơ sở đào tạo ẩm thực
(1.1). Đặc thù cháy nổ trong mô hình đào tạo ẩm thực
Cơ sở đào tạo ẩm thực có nguy cơ cháy nổ cao vì hoạt động thực hành diễn ra liên tục, học viên thao tác trực tiếp với lửa, nhiệt, dầu mỡ, gas và thiết bị điện công suất lớn. Trong giờ thực hành, việc bật nhiều bếp cùng lúc, sử dụng lò nướng, bếp chiên, nồi áp suất, máy hút mùi… dễ dẫn đến quá tải điện, chập cháy hoặc bùng lửa do dầu mỡ. Bên cạnh đó, môi trường bếp có hơi nóng, hơi nước, dầu bám lâu ngày trong hệ thống hút mùi, nếu vệ sinh không định kỳ sẽ trở thành “nguồn cháy lan” rất nhanh.
Một điểm rủi ro đặc thù nữa là đối tượng thao tác: học viên mới thường thiếu kinh nghiệm kiểm soát lửa, xử lý dầu nóng, đóng mở van gas, thao tác điện an toàn. Vì vậy, chỉ cần một lỗi nhỏ cũng có thể dẫn đến sự cố, đặc biệt trong không gian bếp kín, lối thoát nạn hẹp hoặc bố trí dụng cụ chắn đường đi.
(1.2). Vai trò của PCCC đối với hoạt động đào tạo nghề nấu ăn
PCCC trong cơ sở đào tạo ẩm thực không chỉ để “đối phó kiểm tra”, mà là nền tảng bảo vệ tính mạng học viên – giảng viên, tài sản và uy tín trung tâm. Một trung tâm có quy trình PCCC tốt sẽ kiểm soát được rủi ro từ hệ thống gas, hệ thống điện, khu chiên rán và kho nguyên liệu dễ cháy; đồng thời giúp học viên hình thành tác phong nghề bếp chuyên nghiệp: tắt nguồn nhiệt đúng quy trình, kiểm tra rò rỉ, xử lý dầu mỡ, vệ sinh bếp cuối ca.
Ngoài ra, PCCC còn gắn với điều kiện vận hành dài hạn: khi trung tâm mở rộng lớp, tăng số lượng học viên, tăng công suất thiết bị, nguy cơ cháy nổ tăng theo. Nếu không chuẩn hóa ngay từ đầu, cơ sở dễ bị gián đoạn hoạt động khi bị kiểm tra, hoặc gặp sự cố dẫn đến thiệt hại lớn và khó khắc phục.
(1.3). Cơ sở đào tạo ẩm thực bắt buộc phải đáp ứng PCCC khi nào
Về nguyên tắc, cơ sở đào tạo ẩm thực luôn phải đáp ứng yêu cầu PCCC ở mức phù hợp ngay khi bắt đầu hoạt động, vì đây là ngành có nguy cơ cao và tập trung đông người. Tuy nhiên, mức độ yêu cầu sẽ khác nhau theo quy mô: có trường hợp chỉ cần trang bị phương tiện PCCC cơ bản và quy trình vận hành an toàn; có trường hợp bắt buộc phải thực hiện thẩm duyệt – nghiệm thu nếu công trình/hạng mục thuộc diện theo quy mô, công năng hoặc có cải tạo quan trọng.
Trên thực tế, thời điểm “bắt buộc” thường rơi vào các tình huống: trung tâm thuê nguyên tòa nhà hoặc nhiều tầng, có nhiều phòng học – nhiều bếp thực hành, số học viên mỗi ca lớn; hoặc khi cải tạo mặt bằng, thay đổi công năng, lắp hệ thống bếp công suất cao, kho nguyên liệu/ gas… Khi đó, cơ sở cần rà soát để thực hiện đúng tuyến hồ sơ PCCC trước khi đưa vào vận hành chính thức.
(2). Căn cứ pháp lý về PCCC áp dụng cho cơ sở đào tạo ẩm thực
(2.1). Quy định chung về phòng cháy chữa cháy trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp
Cơ sở đào tạo ẩm thực chịu khung quy định PCCC chung áp dụng cho cơ sở có hoạt động tập trung đông người và hoạt động giáo dục/đào tạo. Nhóm yêu cầu thường tập trung vào: trách nhiệm người đứng đầu cơ sở, tổ chức lực lượng PCCC tại chỗ, nội quy – tiêu lệnh PCCC, phương án chữa cháy – thoát nạn, kiểm tra – bảo trì thiết bị PCCC, và đảm bảo lối thoát nạn thông thoáng.
Ngoài ra, cơ sở cần quản lý nguồn nguy hiểm cháy nổ: hệ thống điện, vật tư dễ cháy, khu vực sinh nhiệt, và đảm bảo các điều kiện an toàn cơ bản như biển báo, đèn sự cố (khi cần), bố trí bình chữa cháy đúng chủng loại và dễ tiếp cận.
(2.2). Quy định riêng đối với cơ sở có khu thực hành bếp, nấu ăn
Khu thực hành bếp thường chịu yêu cầu quản lý chặt hơn vì có gas, nhiệt và dầu mỡ. Cơ sở phải kiểm soát an toàn hệ thống gas (van, ống dẫn, vị trí đặt bình, kiểm tra rò rỉ), an toàn hệ thống điện (đủ tải, aptomat, dây dẫn gọn, chống nước), và an toàn thiết bị sinh nhiệt (bếp chiên, lò, nồi áp suất…). Đồng thời, cần có quy trình vận hành an toàn: bật/tắt thiết bị, xử lý cháy dầu, xử lý rò gas, quy định vệ sinh hệ thống hút mùi – bề mặt bếp để hạn chế dầu mỡ tích tụ gây cháy lan.
Việc phân khu bếp theo luồng thao tác, tách khu nguồn nhiệt và khu lưu trữ vật tư/giấy, khăn… cũng là yêu cầu vận hành quan trọng nhằm giảm nguy cơ cháy.
(2.3). Các văn bản pháp luật cần áp dụng khi xin phép PCCC
Khi xin phép PCCC, cơ sở thường phải áp dụng nhóm văn bản về: (1) quy định chung về phòng cháy chữa cháy; (2) quy định về danh mục cơ sở/công trình thuộc diện quản lý, thẩm duyệt – nghiệm thu; (3) tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan lối thoát nạn, hệ thống điện, bố trí thiết bị PCCC; và (4) quy định xử phạt – trách nhiệm khi vi phạm.
Trên thực tế, để làm đúng và không thiếu hồ sơ, cơ sở nên rà soát theo mặt bằng cụ thể: số tầng, diện tích, công năng, số học viên/ca, hệ thống bếp sử dụng điện hay gas, có kho nguyên liệu hay không… Từ đó xác định bộ văn bản áp dụng và chuẩn bị hồ sơ đúng tuyến, tránh nhầm lẫn giữa “trang bị PCCC cơ bản” và “thẩm duyệt – nghiệm thu bắt buộc”.
(3). Điều kiện an toàn PCCC đối với mặt bằng cơ sở đào tạo ẩm thực
(3.1). Yêu cầu về vị trí, diện tích và kết cấu mặt bằng
Mặt bằng cơ sở đào tạo ẩm thực thường có mật độ người tập trung cao theo ca học, đồng thời phát sinh nhiệt, khói, dầu mỡ nên yêu cầu PCCC phải đặt lên hàng đầu ngay từ khâu chọn địa điểm. Vị trí nên thuận tiện cho xe chữa cháy tiếp cận hoặc có lối tiếp cận đủ rộng, tránh nằm sâu trong hẻm quá nhỏ, nhiều chướng ngại. Diện tích phải đáp ứng được việc phân tách khu lý thuyết, khu thực hành bếp, kho nguyên liệu, khu rửa và khu vệ sinh mà vẫn đảm bảo lối đi thông thoáng. Kết cấu mặt bằng cần chắc chắn, sàn chống trơn, tường – trần hạn chế vật liệu dễ bắt lửa; các khu vực bếp nóng nên ưu tiên bề mặt dễ vệ sinh, hạn chế ốp vật liệu gỗ, xốp hoặc trang trí dễ cháy. Nếu cơ sở đặt trong tòa nhà, cần kiểm tra quy định nội bộ về PCCC và tải điện trước khi thi công.
(3.2). Yêu cầu lối thoát nạn, hành lang, cầu thang
Lối thoát nạn là “đường sống” khi có sự cố cháy nổ. Cơ sở đào tạo ẩm thực cần đảm bảo hành lang, cửa ra vào, cầu thang (nếu có) luôn thông thoáng, không đặt kệ, thùng hàng, bình gas, rác hoặc thiết bị che chắn. Cửa thoát nạn không khóa trái trong giờ học, nên mở theo chiều thoát ra ngoài để tránh ùn tắc. Trên lối thoát nạn cần có biển chỉ dẫn, sơ đồ thoát hiểm và đèn chiếu sáng sự cố để học viên di chuyển được khi mất điện hoặc khói dày. Với lớp đông học viên, cần bố trí điểm tập kết và hướng dẫn thoát nạn ngay từ buổi đầu khóa học; giáo viên phải nắm rõ phương án phân luồng thoát nạn để xử lý nhanh, tránh hoảng loạn.
(3.3). Phân khu chức năng và khoảng cách an toàn PCCC
Cơ sở đào tạo ẩm thực nên phân khu chức năng rõ ràng để giảm nguy cơ lan cháy: khu bếp nóng tách khỏi khu lý thuyết, khu kho nguyên liệu và khu hành chính. Khu chứa vật tư dễ cháy (giấy, bao bì, khăn vải, cồn, dung môi vệ sinh) không đặt sát nguồn nhiệt hay khu bếp. Khoảng cách an toàn giữa bếp – vật liệu dễ cháy – khu học viên thao tác phải đủ rộng để tránh vướng, đồng thời tạo lối thoát nạn khi có sự cố. Các điểm nguy cơ cao như khu chiên rán, lò nướng, khu gas cần đặt tại vị trí dễ quan sát, có biển cảnh báo và thiết bị PCCC gần nhất. Bố trí hợp lý ngay từ đầu giúp cơ sở vừa đạt yêu cầu thẩm định, vừa giảm rủi ro cháy lan và thiệt hại khi xảy ra sự cố.
(4). Yêu cầu an toàn PCCC cho khu thực hành bếp đào tạo ẩm thực
(4.1). Tiêu chuẩn bố trí bếp gas, bếp điện, lò nướng
Khu thực hành bếp cần bố trí thiết bị theo nguyên tắc: thao tác thuận tiện nhưng vẫn đảm bảo khoảng cách an toàn với người và vật liệu dễ cháy. Bếp gas/bếp điện/lò nướng nên đặt trên bề mặt chắc chắn, chịu nhiệt, cách tường và các vật dụng dễ cháy một khoảng an toàn; phía trên có hệ thống hút mùi để giảm tích tụ nhiệt và khói. Không kê bếp sát rèm, giấy, thùng carton hoặc khu vực để khăn vải. Dây điện của bếp điện, lò nướng phải đi gọn, có aptomat bảo vệ, không dùng ổ cắm kéo dài chất lượng kém. Với lớp học đông, nên chia khu vực thao tác theo trạm, mỗi trạm có khoảng trống và lối đi phía sau để tránh va chạm, đổ dầu nóng hoặc chạm vào bề mặt nhiệt gây bỏng và cháy.
(4.2). Hệ thống cấp gas, ngắt gas và thông gió an toàn
Nếu sử dụng gas, cơ sở cần quản lý gas theo hướng “an toàn – kiểm soát – dễ ngắt”. Bình gas đặt nơi thông thoáng, tránh ánh nắng trực tiếp và xa nguồn nhiệt; ưu tiên đặt tại khu riêng biệt có biển cảnh báo. Đường dẫn gas (ống, van, khớp nối) cần đạt chuẩn, được kiểm tra rò rỉ định kỳ, không để ống dẫn đi qua lối thoát nạn hoặc bị chèn ép bởi vật nặng. Cơ sở phải có van ngắt gas tổng và hướng dẫn vị trí ngắt rõ ràng cho giáo viên phụ trách ca học. Hệ thống thông gió/hút mùi phải hoạt động hiệu quả để giảm khí tích tụ, giảm nguy cơ bắt lửa; đồng thời hạn chế khói lan sang khu lý thuyết và lối thoát nạn. Với bếp kín, cần đặc biệt chú ý lưu thông không khí để tránh nguy cơ ngạt và cháy.
(4.3). Kiểm soát nguồn nhiệt, dầu mỡ và nguy cơ cháy
Nguồn nhiệt và dầu mỡ là “tổ hợp rủi ro” thường gặp nhất trong bếp đào tạo. Cơ sở cần quy trình kiểm soát: luôn giám sát khi đun nấu, không để học viên tự vận hành thiết bị nóng mà thiếu người hướng dẫn; có quy định lượng dầu tối đa khi chiên rán; tuyệt đối không đổ nước vào chảo dầu đang cháy; hướng dẫn dùng nắp đậy, chăn chữa cháy hoặc bình phù hợp. Khu vực hút mùi và lưới lọc phải vệ sinh định kỳ để tránh tích tụ mỡ gây bén lửa. Ngoài ra, cần bố trí thùng rác có nắp, thu gom giẻ lau dính dầu đúng cách, tránh để gần bếp. Việc kiểm soát nhiệt – dầu – vệ sinh không chỉ giảm nguy cơ cháy mà còn tạo thói quen nghề nghiệp chuẩn cho học viên khi đi làm bếp thực tế.
(5). Trang thiết bị PCCC bắt buộc cho cơ sở đào tạo ẩm thực
(5.1). Danh mục bình chữa cháy cần trang bị
Cơ sở đào tạo ẩm thực tối thiểu cần trang bị bình chữa cháy xách tay đặt ở vị trí dễ thấy, dễ lấy và phù hợp với nguy cơ cháy bếp. Thông thường có bình bột và/hoặc bình khí dùng cho các tình huống cháy điện, cháy vật liệu thông thường; khu bếp dầu mỡ nên cân nhắc trang bị thêm thiết bị chữa cháy phù hợp để xử lý cháy chảo dầu an toàn. Bình phải còn hạn, có niêm phong, đồng hồ áp suất ổn định; gắn biển chỉ dẫn và hướng dẫn thao tác ngay tại điểm đặt. Không để bình sau tủ kệ hoặc góc khuất khiến khi cần lại không lấy được.
(5.2). Hệ thống báo cháy, báo khói, chuông báo cháy
Tùy quy mô mặt bằng, cơ sở nên lắp đặt thiết bị báo cháy/báo khói và chuông báo để phát hiện sớm sự cố. Khu vực bếp nhiều khói cần lựa chọn vị trí và loại cảm biến phù hợp để giảm báo động giả nhưng vẫn đảm bảo cảnh báo khi có cháy. Chuông/còi báo phải đủ âm lượng để toàn bộ học viên và giáo viên nghe thấy trong giờ thực hành. Ngoài thiết bị, cơ sở cần quy định rõ người nhận tín hiệu, người ngắt điện/gas, người hướng dẫn thoát nạn và người xử lý chữa cháy ban đầu—tránh tình trạng “có chuông nhưng không ai biết làm gì”.
(5.3). Thiết bị hỗ trợ thoát nạn và cứu hộ cứu nạn
Thiết bị hỗ trợ thoát nạn bao gồm: đèn chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn thoát nạn, sơ đồ thoát hiểm, và dụng cụ phá dỡ thô sơ (kìm, búa…) đặt tại vị trí quy định. Cơ sở nên có tủ y tế/đồ sơ cứu với vật tư xử lý bỏng, đứt tay (rất hay xảy ra trong lớp bếp), găng tay bảo hộ và khẩu trang. Nếu mặt bằng có nhiều phòng, cần đánh số khu vực, dán quy trình thoát nạn tại từng phòng, quy định điểm tập kết và tổ chức tập huấn định kỳ cho giáo viên – học viên. Khi thiết bị thoát nạn và cứu hộ được bố trí đúng, cơ sở vừa đạt yêu cầu an toàn, vừa giúp học viên hình thành tác phong xử lý sự cố chuyên nghiệp ngay từ môi trường đào tạo.
(6). Hồ sơ PCCC cho cơ sở đào tạo ẩm thực theo quy định
(6.1). Hồ sơ quản lý và theo dõi công tác PCCC tại cơ sở
Với cơ sở đào tạo ẩm thực (có khu bếp thực hành), bộ hồ sơ PCCC “tối thiểu” nên được chuẩn hóa ngay từ đầu để vừa phục vụ vận hành, vừa sẵn sàng khi kiểm tra. Nhóm hồ sơ quản lý thường gồm: nội quy PCCC, tiêu lệnh chữa cháy, phương án thoát nạn/thoát hiểm kèm sơ đồ chỉ dẫn, danh sách phân công nhiệm vụ PCCC (người phụ trách, người hướng dẫn học viên, người ngắt điện/gas), và sổ theo dõi – kiểm tra định kỳ (bình chữa cháy, hệ thống điện, khu vực bếp, kho vật tư). Cơ sở cũng nên lưu hồ sơ tập huấn PCCC (biên bản phổ biến nội quy, danh sách ký nhận) và hồ sơ bảo trì thiết bị bếp, hệ thống gas/điện nếu có. Thực tế, khi thẩm định, cơ quan thường đối chiếu “hồ sơ có – hiện trạng có” nên các tài liệu này càng rõ ràng thì càng giảm rủi ro bị yêu cầu khắc phục.
(6.2). Hồ sơ thẩm duyệt thiết kế PCCC (nếu thuộc diện)
Không phải cơ sở nào cũng phải thẩm duyệt thiết kế, nhưng nếu thuộc diện phải thẩm duyệt thì hồ sơ thường tập trung vào phần thiết kế – bản vẽ – thuyết minh giải pháp PCCC. Cơ sở cần chuẩn bị bộ tài liệu thể hiện: mặt bằng công năng, lối thoát nạn, giải pháp ngăn cháy lan, vị trí phương tiện chữa cháy, hệ thống điện – chiếu sáng sự cố (nếu có), và các hạng mục PCCC theo quy mô. Đồng thời, hồ sơ cần kèm giấy tờ pháp lý của dự án/công trình và các biểu mẫu theo yêu cầu nộp thẩm duyệt. Điểm quan trọng là bản vẽ và thuyết minh phải “đúng thực tế” và có tính khả thi thi công, tránh tình trạng vẽ một kiểu – làm một kiểu dẫn đến khó nghiệm thu về sau.
(6.3). Hồ sơ nghiệm thu PCCC trước khi hoạt động
Nếu cơ sở thuộc diện phải nghiệm thu, bộ hồ sơ nghiệm thu thường nhằm chứng minh công trình/hạng mục PCCC đã thi công đúng thiết kế và hoạt động được. Thực tế nên chuẩn bị: hồ sơ hoàn công (nếu có), biên bản kiểm tra – chạy thử các hạng mục PCCC, danh mục phương tiện PCCC đã trang bị (bình chữa cháy, biển báo, đèn sự cố…), biên bản tự kiểm tra an toàn điện – gas khu bếp, ảnh hiện trạng lối thoát nạn và vị trí thiết bị. Ngoài ra, cơ sở nên kèm sổ theo dõi kiểm tra định kỳ và biên bản hướng dẫn học viên/nhân sự về thoát nạn – xử lý khi có cháy. Khi nghiệm thu, chỉ cần thiếu tính đồng bộ giữa hồ sơ và hiện trạng cũng dễ bị yêu cầu khắc phục trước khi cho phép hoạt động.
(7). Quy trình xin thẩm duyệt và nghiệm thu PCCC cho cơ sở đào tạo ẩm thực
(7.1). Trường hợp bắt buộc thẩm duyệt PCCC
Cơ sở đào tạo ẩm thực có thể phải thẩm duyệt PCCC khi thuộc nhóm công trình/cơ sở có yêu cầu quản lý PCCC cao hơn do quy mô, công năng, mức độ tập trung đông người, hoặc cải tạo – thay đổi công năng làm tăng nguy cơ cháy nổ. Ví dụ thường gặp là: cơ sở đặt trong tòa nhà nhiều tầng, diện tích lớn, có cải tạo hệ thống bếp – gas – điện đáng kể, hoặc tổ chức lớp học số lượng học viên lớn theo ca. Ngoài ra, nếu mặt bằng có bố trí kho chứa vật tư dễ cháy, sử dụng thiết bị nhiệt, dầu mỡ, gas công suất lớn thì yêu cầu kiểm soát PCCC thường chặt hơn. Kinh nghiệm thực tế là nên rà soát ngay khi chốt mặt bằng: số tầng, diện tích, công năng, số người tối đa và phạm vi cải tạo để xác định có thuộc diện thẩm duyệt hay chỉ cần trang bị PCCC tối thiểu.
(7.2). Trình tự thực hiện nghiệm thu PCCC
Trình tự thường đi theo 4 bước: (1) hoàn thiện thiết kế/giải pháp PCCC (nếu thuộc diện), (2) thi công – lắp đặt theo đúng hồ sơ đã được chấp thuận, (3) tự kiểm tra – chạy thử và lập biên bản nội bộ, (4) đề nghị cơ quan có thẩm quyền kiểm tra nghiệm thu. Khi nghiệm thu, cơ quan sẽ đối chiếu bản vẽ – thuyết minh với hiện trạng: lối thoát nạn, biển chỉ dẫn, chiếu sáng sự cố (nếu có), vị trí phương tiện chữa cháy, an toàn điện, khu vực bếp (gas/nguồn nhiệt), và phương án tổ chức thoát nạn cho học viên. Nếu có hạng mục chưa đạt, cơ sở sẽ phải khắc phục và đề nghị kiểm tra lại. Vì vậy cần ưu tiên làm “đúng ngay từ lần đầu” để tránh tốn thời gian và chi phí.
(7.3). Thời gian và chi phí thực hiện thủ tục PCCC
Thời gian thực hiện phụ thuộc mạnh vào việc cơ sở có phải thẩm duyệt/ nghiệm thu hay không và mức độ cải tạo. Trường hợp chỉ cần chuẩn hóa PCCC tối thiểu (bình chữa cháy, nội quy, tiêu lệnh, sơ đồ thoát nạn, an toàn điện – gas), có thể hoàn thiện nhanh trong thời gian ngắn nếu mặt bằng sẵn sàng. Với trường hợp phải thẩm duyệt – nghiệm thu, tiến độ thường kéo dài hơn do phải chốt thiết kế, thi công đúng hồ sơ và chờ lịch kiểm tra. Về chi phí, ngoài lệ phí/chi phí thủ tục (nếu có), phần lớn nằm ở chi phí đầu tư hạng mục PCCC: bình chữa cháy, biển báo, đèn sự cố, cải tạo điện, bố trí kho vật tư an toàn, thiết bị an toàn cho bếp (ngắt gas, chống rò…). Nếu thuê dịch vụ, cơ sở sẽ có thêm phí tư vấn – lập hồ sơ – theo dõi xử lý, đổi lại giảm sai sót và hạn chế phải làm lại.
(8). Trách nhiệm duy trì an toàn PCCC trong quá trình đào tạo ẩm thực
(8.1). Tổ chức lực lượng PCCC cơ sở và tập huấn định kỳ
Cơ sở đào tạo ẩm thực có đặc thù sử dụng bếp lửa, gas, dầu mỡ, thiết bị điện công suất lớn, vì vậy trách nhiệm duy trì PCCC phải được tổ chức thành “hệ thống”, không làm theo kiểu đối phó. Trước hết, cơ sở cần phân công lực lượng PCCC cơ sở (người phụ trách, người hỗ trợ theo ca học, người kiểm soát bếp – gas), quy định rõ nhiệm vụ: kiểm tra trước giờ học, giám sát trong giờ thực hành, chốt an toàn sau giờ học. Song song đó, tổ chức tập huấn định kỳ cho giảng viên và học viên về nhận diện nguy cơ cháy nổ, thao tác khóa van gas, ngắt điện, dùng bình chữa cháy đúng loại, cách thoát nạn và điểm tập kết. Đào tạo nên gắn với tình huống thực tế trong bếp (cháy dầu, rò gas, chập điện), tránh “học cho có” để đảm bảo khi sự cố xảy ra mọi người phản ứng đúng.
(8.2). Kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị PCCC định kỳ
Thiết bị PCCC chỉ có giá trị khi luôn ở trạng thái sẵn sàng. Cơ sở cần lập lịch kiểm tra tuần/tháng cho bình chữa cháy (niêm phong, áp suất, hạn sử dụng), đèn sự cố – biển chỉ dẫn thoát nạn, tủ/ hộp PCCC, chuông/đèn báo cháy (nếu có), và đặc biệt là khu vực bếp: van gas, ống dẫn, dây kẹp, bộ điều áp, bếp công nghiệp, máy hút mùi, ổ cắm – aptomat. Nên có sổ theo dõi: ngày kiểm tra, người kiểm tra, hạng mục, kết quả và hướng xử lý. Khi phát hiện hư hỏng, phải thay thế ngay, không “tạm dùng” vì rủi ro trong môi trường đào tạo thực hành rất cao, chỉ cần một lỗi nhỏ có thể gây sự cố dây chuyền.
(8.3). Quy trình xử lý sự cố cháy nổ trong giờ học thực hành
Cơ sở đào tạo ẩm thực nên xây dựng quy trình xử lý sự cố theo nguyên tắc “báo động – cô lập nguồn – dập tắt – sơ tán – cấp cứu – báo cơ quan chức năng”. Khi phát hiện cháy: giảng viên lập tức hô báo động, phân công người ngắt điện, người khóa gas, người sử dụng bình chữa cháy phù hợp (cháy dầu mỡ không dùng nước), đồng thời hướng dẫn học viên di chuyển theo lối thoát nạn đến điểm tập kết. Nếu có người bị bỏng/ngạt khói, phải sơ cứu ban đầu và gọi cấp cứu kịp thời. Sau sự cố, cần lập biên bản, rà soát nguyên nhân, cập nhật lại quy trình và tập huấn lại để tránh lặp. Quy trình càng cụ thể, càng dễ triển khai đồng bộ trong môi trường lớp học đông người.
(9). Các lỗi vi phạm PCCC thường gặp tại cơ sở đào tạo ẩm thực
(9.1). Lỗi về bố trí bếp và hệ thống gas
Lỗi thường gặp nhất là bố trí bếp thiếu an toàn: bếp đặt sát vật liệu dễ cháy, khu nấu không thông thoáng, lối đi chật khiến thoát nạn khó. Hệ thống gas hay bị sai ở các điểm: ống dẫn cũ, nứt gãy; dây kẹp lỏng; đặt bình gas nơi nóng, gần nguồn lửa; không có quy trình khóa van sau giờ học; không kiểm tra rò rỉ định kỳ. Với bếp thực hành đông người, chỉ cần rò gas hoặc dầu bắn vào lửa là nguy cơ bùng cháy cao. Ngoài ra, khu vực hút mùi không vệ sinh thường xuyên làm tích tụ dầu mỡ, dễ bén lửa khi nhiệt độ cao.
(9.2). Lỗi thiếu trang thiết bị PCCC theo quy định
Nhiều cơ sở vi phạm vì thiếu hoặc trang bị “không dùng được”: bình chữa cháy hết hạn/rụng niêm phong, đặt sai vị trí, không có biển hướng dẫn; thiếu đèn chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn thoát nạn; thiếu nội quy – sơ đồ thoát hiểm; thiếu sổ theo dõi kiểm tra. Một số cơ sở có trang bị nhưng không tập huấn sử dụng, dẫn đến khi kiểm tra hoặc khi có sự cố thì “không ai biết dùng”. Ở môi trường đào tạo ẩm thực, yêu cầu an toàn cần nghiêm hơn vì nguy cơ phát sinh cháy từ bếp, gas và điện diễn ra hằng ngày, không phải rủi ro hiếm gặp.
(9.3). Mức xử phạt khi vi phạm an toàn PCCC
Mức xử phạt sẽ phụ thuộc hành vi cụ thể và mức độ nguy hiểm, thường dao động từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng, kèm yêu cầu khắc phục như bổ sung thiết bị, sắp xếp lại bếp – gas, mở lối thoát nạn, tổ chức tập huấn/diễn tập. Với lỗi nghiêm trọng hoặc tái phạm, cơ sở có thể bị đình chỉ hoạt động để đảm bảo an toàn. Thực tế, “chi phí bị phạt” chỉ là phần nổi; thiệt hại lớn hơn là gián đoạn đào tạo, mất học viên, ảnh hưởng uy tín và rủi ro trách nhiệm nếu sự cố xảy ra. Vì vậy, cách làm đúng là duy trì PCCC như một quy trình vận hành bắt buộc, kiểm soát hàng ngày thay vì chờ đến khi bị kiểm tra mới bổ sung.
(10). Kinh nghiệm đảm bảo yêu cầu an toàn PCCC cho cơ sở đào tạo ẩm thực
(10.1). Chuẩn hóa PCCC ngay từ khâu thiết kế ban đầu
Ngay từ bước thiết kế, cơ sở đào tạo ẩm thực nên “đóng khung” phương án PCCC theo đúng công năng bếp thực hành: xác định rõ khu đun nấu (gas/điện), khu kho nguyên liệu – kho hóa chất tẩy rửa, khu học lý thuyết và lối thoát nạn. Ưu tiên bố trí tối thiểu 2 hướng thoát phù hợp diện tích, hành lang thông thoáng, biển chỉ dẫn – đèn sự cố dễ nhìn. Hệ thống điện cần tách mạch cho khu bếp, có aptomat riêng, dây dẫn đúng tải, ổ cắm chống ẩm. Với bếp gas, chuẩn hóa vị trí bình, ống dẫn, van khóa; lắp thiết bị cảnh báo rò rỉ (nếu có điều kiện). Ngay từ đầu nên dự trù vị trí đặt bình chữa cháy, tủ PCCC, nội quy – tiêu lệnh, để khi vận hành không phải sửa chữa tốn kém.
(10.2). Chủ động rà soát PCCC trước kiểm tra định kỳ
Để tránh bị nhắc nhở hoặc yêu cầu khắc phục gấp, cơ sở nên lập checklist rà soát PCCC theo tuần/tháng cho khu bếp thực hành. Trọng tâm là: tình trạng bình chữa cháy (niêm chì, áp suất, hạn kiểm định), đường thoát nạn (không bị chắn bởi bàn ghế/đồ đạc), đèn exit – đèn sự cố hoạt động, nội quy treo đúng vị trí. Kiểm tra nguồn nhiệt: bếp, dây điện, ổ cắm, thiết bị gia nhiệt, quạt hút – ống khói/ống hút mỡ; vệ sinh định kỳ để hạn chế cháy do dầu mỡ tích tụ. Với bếp gas, thực hiện thử rò rỉ, siết lại khớp nối, thay ống đúng hạn. Đồng thời tập huấn thao tác cắt điện – khóa gas – dùng bình chữa cháy cho giáo viên, trợ giảng và học viên theo ca học.
(10.3). Lợi ích lâu dài khi tuân thủ đầy đủ yêu cầu PCCC
Tuân thủ PCCC đầy đủ mang lại lợi ích vượt xa việc “đối phó kiểm tra”. Thứ nhất, giảm rủi ro sự cố cháy nổ trong môi trường bếp có nhiệt, điện, gas và dầu mỡ—từ đó bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản, uy tín cơ sở. Thứ hai, cơ sở vận hành ổn định hơn: ít gián đoạn lớp học, hạn chế chi phí sửa chữa, bồi thường, và tránh bị xử phạt hành chính. Thứ ba, tạo niềm tin cho học viên và phụ huynh khi lựa chọn khóa học, đặc biệt với mô hình đào tạo có bếp thực hành quy mô lớn. Thứ tư, hồ sơ – quy trình PCCC chuẩn giúp cơ sở dễ mở rộng thêm phòng học, thêm ca đào tạo, hoặc hợp tác với doanh nghiệp/đối tác tổ chức thực hành. Cuối cùng, xây dựng “văn hóa an toàn” giúp nhân sự chủ động phòng ngừa, xử lý nhanh khi có tình huống phát sinh.
Yêu cầu an toàn PCCC cho cơ sở đào tạo ẩm thực không chỉ là điều kiện bắt buộc để hoàn thiện hồ sơ pháp lý mà còn là yếu tố then chốt bảo đảm an toàn trong suốt quá trình giảng dạy và học tập nghề bếp. Việc đầu tư đúng tiêu chuẩn PCCC giúp cơ sở đào tạo ẩm thực vận hành ổn định, tránh rủi ro cháy nổ và các vi phạm hành chính nghiêm trọng. Chủ cơ sở cần chủ động nắm rõ quy định, chuẩn hóa cơ sở vật chất, hồ sơ và quy trình PCCC ngay từ đầu để đảm bảo hoạt động đào tạo diễn ra an toàn, bền vững và đúng pháp luật.